พุทธศักราช ๒๕๐๐ เป็นวาระพิเศษของพุทธศาสนิกชนทั่วโลก เพราะเป็นเวลาที่ถือกันว่าเป็น "กึ่งพุทธกาล" จากความเชื่อที่ว่าพุทธศาสนาจะสืบไปได้ถึง ๕๐๐๐ ปี ในฐานะที่ประเทศไทยเป็นดินแดน แห่งพุทธศาสนา รัฐบาลจึงมีดำริจะจัดสร้างพุทธมณฑลขึ้นในวาระนั้น

ในอาณาบริเวณอันกว้างขวางของพุทธมณฑล ในปัจจุบันมีพระศรีศากยะทศพลญาณฯประดิษฐานเป็นประธาน พระพุทธรูปยืนองค์นี้ออกแบบโดย ศาตราจารย์ศิลป พีระศรี แต่แรกกำหนดขนาดความสูงไว้ที่ ๒๕๐๐ นิ้ว แต่เมื่อเห็นว่าจะใหญ่โตเกินไปจึงลดขนาดลงเป็น ๒๕๐๐ กระเบียดแม้จะมีดำริให้สร้างตั้งแต่พุทธศักราช ๒๕๐๐ แต่กรมศิลปากร เพิ่งจะดำเนินการหล่อแล้วเสร็จในปี ๒๕๒๕

การหล่อพระพุทธรูปองค์นี้ถือเป็นงานครั้งใหญ่ของเหล่าช่างกรมศิลปกรที่ได้รับมอบหมายจากทางรัฐบาล เพราะการหล่อพระพุทธรูปขนาดใหญ่เช่นนี้ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนในยุคปัจจุบัน ประกอบกับเป็นพระพุทธรูปยืนจึงมีความจำเป็นต้องหล่อแยกเป็นหลายชิ้นหลายส่วนแล้วจึงนำมาต่อกัน และขัดแต่งให้เรียบร้อย พระพุทธรูปองค์นี้จึงเป็นพระพุทธรูปหล่อที่มีขนาดใหญ่ที่สุดที่สร้างขึ้นสมัยรัตนโกสินทร์นี้ นับเป็นจุดเด่นและเป็นสัญลักษณ์แห่งใหม่ของประเทศไทย

ในวันสำคัญทางพุทธศาสนาบริเวณชาลารอบองค์พระศรีศากยะทศพลญาณฯ จะเป็นที่สำหรับพุทธศาสนิกชนจำนวนมากประกอบพิธีเวียนเทียนพุทธบูชาต่างๆ ซึ่งมักมีพระบรมวงศ์หรือผู้แทนพระองค์เป็นประธานเสมอ